پیشاشو مجموعه دو بیتی وون ایسه که اونه مین لفظی و معنوی صنایعون و دیگر آرایوون ایستفاده کونن.

1

نده قوت ، ترا هرگز، پله درس / شکسته کی جه تی کله بره ترس

تره من چی بگم چندر چتینه / واورسه موقه، بشتاوی کی،وانورس

2

امه ناجه هنه کی غم نداریم / اگه بامو جه را اونا فـُداریم

بدا بایه که بش،ناسه کســانا / اُ یارانا که گید اما براریــم

3

هوتو تی سر سوارا به به رویا / به رنگه سو ایه بی رنگه دونیا

اگه تی ناجه آتش ، زم بگیــره / تـره راما به خاک و بـاد و دریـا

4

جه تالش چی بگم؟ مریانه آواز / کرا گفتاندره خیلی داره راز

خدا نقاشیه ، اُ جافه کاسه / که داره گُمگُمه مین زندره ساز

5

هزار آویی اخان ایه جی جنگل: / که ای گیجابو سروانوُسته تنبل

بگردســته زمین خُرشیــده دور! / زمستــانه کشه تو زندری ول؟

ادامه مطلب

    قطب الدین محمد بن شیخ بن علی بن عبدالوهاب بن پیله فقیه اشکوری دیلمی لاهیجی، پیله فقیهون و عالمونِ گیلون جی بوو.او سال 1152(یا 1162) گیلکی مین به دونیا بومه و پس نومونی شیخ الاسلام و بهالدین موسون دَشت.شریف میرداماد شاگیرد بو و شیخ بهایی امره هم زمات بو.یال 1240(1247) گیلکی مین بمرده.قطب الدین شاه عباس و شاه صفی و شاه عباس دوم و شاه سلیمان امره هم زمات بو.اینه نیاشون اشکور شی بون و اینه پیله نیا «پیله فقیه» بشناخته نوم بو.قطب الدین خودش لاجون شی بو و میدان* برزن مین به دونیا بومه و زیندگونی گود. بعد ای که اینه پیلاقه و پیر و اینه پیله برا ، منطخه مین شرعی و قضایی کارونِ خو عهده بیته.

قطب الدین بنویشتون ایشونن:

1- ثمره الفواد 2-تفسیر شریف لاهیجی 3-خیرالرجال 4- ترجمه و شرح صحیفه ی سجادیه 5-فانوس خیال 6- کتاب ادعیه 7- لطایف الحساب 8- رساله ای در نجوم و پزشکی 9-اعمال القلب 10- حاشیه ثمره الفواد 11- رسائل 12- شرح ادبیات 13- شرح بیت« هر که بالا تر رود ابله بود» 14-نصائص لقمان 15- شرح آداب البحث

آیررونیک وُ̌وت:

نــدَه هرگـــز تــرا اونــقـــد اجــازه  / کـه غــره بُــن ترا ارزان ببــازه

فقد وختی جه جُز،تی دس عصایه/بدین جیرا که واپوشسته وازه

بیان تلفیقی صنایع:

سه شنبه شب مرا نیبه فراموش/کلوشه خنده یا ، زم ، داندره گوش

کرا سنبل گِه، من هف سینه شینم/ بنفشه باده بو ، هر سو ترا نوش

دوبیتی های مردّف:

مرا می چومه سو ، پوختاندره خب/ لبه زرخی کرا، سختاندره خب

الن چن وخته کی می لاله ناجه / زبانه سر مرا دختاندره خب

***
رفق ، یاره ولی پیدا کدن شا؟ / اُنا اسان نوشتن یا خادن شا؟

درا آلوده دس مکاره دونیا/جدل بیخود کُدن با سر چُدن شا؟

ترجومه

زوان:گیلکی

گویش:بیه پیش

«نمه هیچ»

بمای بشوی چی بهارن بمی نظر نمه هیچ

بهار̌ تاتیّ عطرن می کُوکَه ور نمه هیچ

فوچورده وکالَه رنگَد می مـِ̌وِه دار همتا

ای لاجو بستُون̌ جی اُو می باغ ̌ چَرنَمه هیچ

می خونه چش پره عاشق ، بهار ̌ حاج حاجی بو

دوسته غربت̌ بارا بشوی سفر نمه هیچ

تراغ تُریغِ ̌ صدا جی دیپیچه تا ایزه خاک

می دیل ̌ چوشما صفا دِه ، سوار اگر نمه هیچ

بهار̌ تفتا نوخورده می سیخ دَوَسته صدا

زبون̌ خال̌ سَه بولبول صداغ̌ پر نمه هیچ

زمونه درسا پیشا داَن وا استُخُون پوچاکان

چتو ادم قوبیلا به ، کلاس ̌ سر نمه هیچ

                                                                                                       محمد رضا خیر خواه حسن کیاده

زوان:گیکی

گویش:بیه پس

1

اگرچی خیلی رایه شوندرم من

اَ رایه بی انتـهایِ شـوندرم مـن

دبســتم بارو کـــوچـا را دکفتــم 

فارَسِن با خدایــهِ شونــدرم من

2

من وتو اصل کاری ایم ولش کن

پیــله دشه قنـاری ایم ولش کن

بدا دنیــا ببــه هر روز زمســـتان

امه سبزیم بهاری ایم ولش کن

                                                                                                           فرخ آلیانی 

تاتی زوونی ایسه گیلون نسومِ میون(عمارلو و...). ولی ویشتر قزوین مین ایسن.گرچی گلفه وار البرز و سمنانِ(کلسیا) و زنجون و البرز مینم ایسن.تاتی علاوه بر ای که گیلکی و تالشی امره نزدیکی دنه آذری باستانی امرم خیل مُونه. تاتی زوان نابودی تالشی و گیلکی ویشتره چره که گلفه واره و یکته استان مین توان کامل ندنه و تاتون خوشونه زبون فراموشه کَه′دَرن.

تالشی یکته جی گیلون زوونون ایسه که خودش خوشه به گویش و لجه دنه. تالشی غیر پارسی میانه ، پارسی اوستایی و باستانه خیلی نزدیکی دنه و خیلی شون تالشی زبون ارگتیو(باستونی زوونون موسون) خونن.

تالشی سوته گویش کلی دنه و هر شهری خوشه واسی لجه ام دنه:

تالشی نسومی:گیلون خورخوس نسوم(جنوب غرب) مین که ماسال و ماسوله گب زنن.صومعه سرا و رضوان شهر و فومن مین تالش زوانون ایسن.

تالشی میانی: تالشی که هشتپر و رضوان شهر مین و ایشونه توابه مین تا آستارا نزدیکی رواج دنه.

تالشی کلسیا: آستارا جی تا آذربایجان(شمالی) مین که ایشونم گویشی دنن که شمالی گونن.

امه یک ملیون دوویست هَزار(1.2 ملیون) تالش زوان دنیم.

ترجومه

کلسیا:شمال،شمالی
خورخوس:غرب ، غربی
خورتُوو: شرق، شرقی
نسوم: جنوب

گیلکی یکته جی کلسیا زبونون ایسه که پارسی پهلوی امره خویشاوندی دنه.هینه واسی اینه دستور زبون فارسی امره فرق کُنه. گیلکی مین کونیش و واجگون غیر فارسی دنیم.گیلکی صرف کونیش فارسی بیشتر ایسه ایشون موسون:

بوشودنم/بوشودرم: ای کونیش فارسی مین بنه : رفته دارم ، که معنا ندنه.

مو تهرون بوشودنم: من تا به حال تهران رفته ام ( که فارسی مین ایتو گونن: من تهران رفته ام ، که اینه گیلکی مین ایتو گونن: مو تهرون بوشوم)

ولی هنده با ای حیساب درسی کیتابون مین گیلکیه نیویسنن : گویش. ای بیخردون هیچی لهجه و گویش و زبون مین ندونن که ایتو چرت چولا نیویسنن.ای جور ادمونن که همش دیگر زبونن سر مین زیه درن و با ای که اوشونه باره هیچی ندونن همش خوشونه صاب نظر دونن و واتوره گونن.

گیلکی زبونی ایسه که خودش گویشون و لجوون دیگریم دنه:

گیلکی بیه پس(خورخوسی) : استونه اشرفیه که او طرف تر بشیم گیلکی غالبه که مردوم ای گویش امره گب زنن. رشت و اینه توابع، انزلی و فومن ، شفت و تالشون همسادگی مین ای گیلکی رواج دنه.هر شهری میِنَم تفاووتونی دنه که ایشون زبون لجه خونن: رشتی لجه ، انزلی لجه

گیلکی بیه پیش(خورتُووی) : آستونه اشرفیه به ای طرف تا مازندرون خورخوسه مین.آستونه ، لاجون ، سیاکل ، لنگرود ، رودسر و ایشونه توابع[جوگه نشینون]، (تا گالشونه- نَسومِ جی-همسادگی) و رامسر مینم و مازندرون خورخوس مینم رواج دنه. بعضی شون ای گیلکیهِ گونن طبری گیلکی.هر شهری میِنَم تفاووتونی دنه که ایشون زبون لجه خونن: سیاکلی لجه لجه ، لنگرودی لجه ، لاجونی لجه

گیلکی گالشی: ارتفاعات و گیلونِ کوفستونونِ [خورتُوو مین] گب زنن. املش و لنگروده ارتفاعات و گیلون خورتو کوفستون مین رواج دنه. خیلی شون ای گیلکیه جز گیلکی بیه پیش دونن.

ایرون مین سه ملیون و پونسد هَزار(3/5 یا 3/2 ملیون گیلک زبان) نفر گیلکی زبون دنیم.

ترجومه

یار یا پی وندی

دلی دارم یخش کرده                      یاری وینده را شخش کرده

یاری کن دوره منکا                       دلش نی پوره منکا

اول باید نزدیک آبوم                      سلام علیک عینه ببوم

دوم باید کاری ببو                         یارم منکا راضی ببو

سوم باید گفی ببو                          زندگی را رنگی ببو

چهارم باید زنگ بژنی                    قول و قرارون بنری

پنجم باید لالون واته                       دلمون نی کاره سوته

زوون : تالشی - گویش:نَسومی - لَواز(لجه):ماسالی

«روشون ببﬞ»

روشـــون ببﬞ، ببﬞ وَشـــتَن، ستاره

ویجیـــنر کـــرده خـوب، نخــوا دواره

وخـتی چــــرا آبی، آفــــتاو، ربار تﬞ

یعــنی کﬞ استـــیره دایــم ســـواره

      

یعـنی آتـــش به دیـلـــیره همیشه

یعـــنی آکـــرده کـیلــــیره همیشه

گلی غومچه مونی داری سری کو

یعــنی کﬞ تﬞ داری بنــیات و ریشه

تﬞ حـــلاجــــیره، مستــــیره، اَلالَه

همیشه ســـوزیـره و کیشه خاله

پیـلَـه دریایـْـره و سَــوَلُــــــونی تک

نمـــونی تﬞ بَه کــندالـــــون و چالَه

یعــنی جانـــــر بَه دنـیا بی قـــراره

یعنی اشـتﬞ وجـــــود اِسته باهاره

یعنی کﬞ استـــیره همیشه باهــار

تیجه ره یـْره، گلی مـــونی، ستاره

یعنی اشــتﬞ وجــــود چنگه، چغانه

یعنی شعـــری مـونــو اشتﬞ باهانه

یعنی دریا به جانـــیره و خوشــدیل

یعنی شــادی اِسته اشـتﬞ نشانه

ادامه مطلب