چنته جی گیلکی واجونی کی شعر قبلی مئن بوما و بوتم شاید خیلی شون اوشونه معنی نودونن هینه واسی اوشنه شیمه به ویجین بودم.( چندی از واژه هایی که در شعر قبل اومد و گفتم شاید معنی شون رو ندونید براتو گلچین کردم)
خوˇو « xow» : خواب
زمت «zamat»: دوران ، زمان
فترکسان«fatarkasân» : حمله کنان
ژیهار «ghîhâr»: فریاد بلند ، نعره
توˇره « töwre»: تبر
دارˇه « dârê»: نوعی داس بومی گیلان و شمال که از داس کوچک تر بوده و دندانه دار است(ریزتر از اره) مخصوص بریدن برنج و ...
ووˇشتن « vöwštan»: فرار کردن ، گریختن.
- این واژه در گیلکی شرقی به صورت ویرتن « vîyrtan»نیز به کار میرود. ور در زبان گیلکی غربی به صورت گورُختن«guröxtan » به کار میرود.
دکوشتن « dakuštan»: خفه کردن
دبیشتن « dabištan»: سوزانیدن
فوتوشتن« futuštan» : مکیدن
تال و تیلوس «tîlös» & «tâl»: نوعی گیاه پیچان که به دور درختان و ... می پیچد. کنایه از حاکم و رعیت.
کالنجار « kâlanjâr»: کارزار ، میدان جنگ.
ویرˇا « virä»: گم و ناپدید
آل « âl»: شاهین ، عقاب
ناˇره «nârê »: نعره
زبونی « zboney»: کنایه از زبان کوچک، زبانک.
دگرسن « dagarsan»: روی بر گرداندن.
کولاکت « kulâkat»: چماق ، چوب بزرگ.
کوف « kuf»: کوه
جهندم « jahandam»: جهنم
دپاختن « dapâxtan»: از رو رفتن، ضایع شدن.
ای شِه̌ ر خودم بوتم گرچی جای کار زیاد دنه شمه به شیمه بزرگی می ایشتباهات ببخشید
(این شعر رو خودم گفتم البته جای کار زیاد داره ولی شما به بزرگواری خودتون ببخشید)
شعر طنز گیلکی – داستان یک خواب
قالب : مثنوی، گویش : بیه پیش
علی رضاپور
مه یاد هنــــه یه روز که مو بختــــه بوم/هیتو کی می سره بالش سر بنه بـوم
هوتو بوشــــــــوم خوˇو مئن گوذشتــه/ می چوم و دیــــم ای زمت وگرســـــه
بدم برار جنـــــــگ مئــــن ایســـم مـــو/ بوتم خودا !چیسه ؟ کوره بومم مـــو!؟
یک نفره نیگا گودم فترکسان ژیهار گود/ یه نفرم زخمیونه اسبون سرسوارگـود
یک نفرم و شمشیـــــر و توˇره امــــره/ یک نفـــرم نیـــــــزه و دارˇه امــــــــره
زیــــــــــه درن و همدیـــــگر کوشتــرن/ یک عده یـــم جنگ مئـن وُوˇشتــــرن
بکـــوشتــن و دکـــــوشتـن و دبیشتـن/ همـــدیگره خـــــونِ همه فوتـــوشتن
خـــودا ای روزه نـــــری هیچ کــس بـه/ تال و تیلـــــوس مملـــــکت ایتـــو بــه
***********************
ای هاگیـــر واگیــــر مئـــنم مـی بختــه / دوزخ مئـــن اوتاق بیتــم سو تختـــه
مو کـــی ای جنـــگ هیـــچ بنـا ننـا بـوم / ولـی می پا کالنــجار مئـــن بنا بـوم
یک طرفه نیـــــــــگا گـــودم ســــــوارون / امــــه درن عین هـــو تونـــده وارون
مه جای کی به اشتباه بیته بون،ندونم؟/ولی می جون قصد بوده بون مو دونم
داد بُـدم فریــــاد بُــــدم در بــــــوشـــــوم/ می جونکه ویتـــــم و مــــو ویرˇا بوم
می عمر مئن ایتو هیـچ وخت نودُوˇسم/ روستم اسپ مو تونـــد تر بودُوˇسم
نفس نفــس زیه دره بوم ، جـــون بــِـدَم/ می دوته دسسته دوته پا قرض هدم
مـــــــی دسسونِ بزم دوته زونو ســـر/ بیاسم و نفس بیتم یکته توسه دار ور
*************************
یک نفرم دوخـــونده مو فــرس تو بر من/بوتم چیسه،چی بوبو؟کیسه دوشمن؟
بوته ایشون فترکسن امه مرز و دیـــاره/ بیه برار اینـــی که اِرˇه مردره تی یاره
به جون مو هچی گوتــــره بو دونســــم/ خواسم محل ننم کانجار مئن دربشم
می امره بوتمِی نه ری تی هم سرا بو/هرکی که بو گیلک بو تی پیله برارجابو
وگرســــم و نیـــــگا گودم خشنــــگ تر/لاسپاره ی و پاتوˇوه،نمتی کولا برسر
چار نفرم اینــــه دوره گـــــوده بـــــون/شمشیر و نیزه امره نامردی زیه دره بون
توره بومِی ژگره بــــزم ، بودوˇســم /یکته کولاکت ویتم و آل موسون پرر هیتم
می دس و پره هیتـــو پررا دم هـــوا / نــاˇره گــــودم ژیهــــار گـــودم اَی خودا
می زُبونـــِی می حلقهِ بیــرون بومـا/ دیو سپـــــید خـــــــو خوˇنه بیــرون بوما
او چـــــار نفر کی مه ایتو بـــده بون / خوشون مئن هیشــــکی ایتو نِـده بون
همدیـــــــگره گبون گبـــونی بوتــــن/ در بوشـــون و خوشـــون جـــــون ویتـن
بیسم و خنــــده بـــــودم و دگرســـم/ خواســـم بوگوم نتــــرس برار مو ایسم
خواسم بوگوم بدم کی هیشکی نیسا/ بدم برار او کـی اوشونه پیشــتر ایسا
هیتــو کی مو گرم ای ماجرا بـــــوم / می فیکر و ذیکر مئن چــــــرا چـــرا بوم
یکتــــــــه سوار بوما بزه می کلــــه / هوا بوشـــــو می کـــله کـــوف قولــــه
هوتــــو کی می کلــــه هوا مئــن بو / می جونــــــکم زیمین ســر وُولوُˇو بو
بوتــــم آخه کلـــه خراپ به تـــو چـی / خواسسی تی جون ویگیری در بشی
آخر ای که تی جنـــــــگ نوبو کلـه خر/ کولاکتِ ویتی بوشـــــوی جنــــگ سر
خوˇو جی مو بپرسم ســر حال بومـم/ بوتـــــم خودا تی نوکرم ! مو زنــــدم؟!
بوتم خـــودا جون ای چه بخته ننــگه؟/ جهندمم بخوام بوشوم مه بـــه تنـگه؟!
همه خوشونه خوˇو مئن گنج قارون اینن/پول مره ماشین ماکسیما و توندر هینن
مو خواه بوشـوم جنگ مئـــــن بمیـرم؟ / مردوم جـــون واسـی مو دمیـــــرم؟!
ایجــــــور که زیندگی نیه خودا بَمَردم / ای همـه سختـیِ امره پا جی بکتــم
هیتو کـی مو گوتره بــوم پوشت هـم / می بخت و طالــــه بد گـوتم دم به دم
بفهمســـــم چی گوتــــرم بداشتــم / یکته بنــــم می گوش جی بکاشتـــــم
بوتــــم خـــــودا غلــط بودم ، ببخشیـد / نفهمســم چی گوتــــرم ببخشیـــــد
خاکن می ســـر کی ای گبــــونهِ بزم/تی امره مو هیچ وخت ای جور گب نزم
می حال کی سر حال تر و سر حال بوما/ هیتـو استغفـــــرالله مـــی زبونهِ امـا
خجل بوبُم سورخه شوم جا جی ویریسم/ یکته پیلیسکیــن مه بیتم دبیشتــم
کوتاه بومــــــم قططـــه گودم دپــــاختــم / می زینـــــدگی کار و باره وگرسـم
خواستگاری
یه شو بشوم زن غــــازی برای مشتی قُلــــی مشته قلی چه کارا ؟ مهندسی بیکارا مشته قلی چی دانه ؟ الون هیچی ندانه آخر چر ندانه ؟ جواب بدا قلی پیر. هر چی داشتیم بفورتیم بیجارونه بفورتیم می باغونه بفورتیم زردگو بفورتیم خرج دانشگاه بودم قلی مهندس چودم قلی الون آماده خو اینه که داماده. اگر قلی ندانه آدم خوبی ایسه پیرکه خوبی دانه مارکه خوبی دانه خاخور خوبی دانه اخلاق خوبی دانه رفتار خوبی دانه بیرون هیچی نخونه. عروس پیر، گب بما اخلاق و رفتار که نشد زن غازی این که نشد دامادی این که نشد زندگی مهریه چندته دانه یه ته وگرسه بوته بگیر 1000 ته سکه دانی هدی ؟ نه نه ندانیم بگو 500 سکه دانی هدی ؟ نه نه ندانیم . عروس مارم گب بما مال و اموال ندانی مهریه که ندانی آپارتمون ندانی کار خوبی ندانی ماشینکه هم ندانی تو می بگو زن واسه چی تو خوانی لاکوی خوانی بکوشی کار امرا بدوشی امو لاکوی هندنیم و هندنیم مفت و مثل هندنیم قلی که پیر گب بما قلی اونه دوس دانه خیلی هم دوس دانه خدارو شاهد گینیم هر چی دانیم فورشنیم هر چی دانیم مهر کونیم یته پراید هینیم صبح تا غروب گاز دنیم گُلی که راضی کونیم . غم خوبه ویگینیم شادی باهم سهم کونیم هندنیموی هندنیم لاکوی امو هندنیم مفت و مثل هندنیم لاکوی بقض بترکس اینه پیری دپرکس خلاصه اون گب بما اونه چوشم اشک بما لاکوی بوته او بوبا اوی اجی الون هیچی نخوانم مهریه مونخوانم یکته اطاق مو خوانم یکته چراغ مو خوانم یه مثقالی خرت و پرت طلا ملا نخوانم فقط قلی مو خوانم پیر بوته تام بزن کی تا بوته گب بزن تی زبون گاز بگیر تی دهن اوبکش بشو آواره ببو لاکوی دل بشکسه چشم ارسو فوسسه چند شو وچند روز ببو قوت و غذا نخورده خو گب هیچکه نوته داییم خو گریه بوده غصا خو دیل پوروده بوده تا که یه روز ابری بو کوهونه می بیته بو دنیا اینه تارا بو بو همه جا اینه غمین بوبو رادکته روخولب نگاه بوده باغونه نگاه بوده دارونه گوش بدا بولبلونه نگاه بوده سنگونه نگاه بوده راهونه چشم انتظاری بوده قلی که ییدانوده نگاه بوده ماهبنه اوشونه دوخون بزا گریه و زاری بوده اوشونه اما گب بزا خودل حرف بزا ارسو اونه امون ندا ماهین عروسی کونن اَمِ موسون غم خونن شمونان غصه دانین شموم جدایی دانین شموم مهریه دانین شموم بزگتر دانین اینقد خو امرا بودته تا که اینه دیل بیته خودش فدا روخونه تا برسی به ،قلی شونه خونه قلی خونه جیرته بو اور نرسه بمورده گلی روخونه دمورده او نخورده بمورده لاکوکه مُرد بیتن عروس نبو گلاودن قلی بما قبر سر خاشا ببو خاک برسر قلی که بغض بیته بو اینه گلی بیته بو همه بوتن قلی بود این فتناکه هم از او بو یته بوته شکایت یته بوته کولاکت یته بوته او فدیم تا نکبت ببوری قلی نوم باید بمیری قلی بشو پوردسر شمر ندم دردسر نگاه بوده روخونه بدا گلی ،قولیکه دوخونه قلی پیران نکنده اوبکته بمورده قولیکه مُرد بیتن داماد نبو گُلی که ور گلاودن
اگر گیجگاه کسی درد بگیرد یا حالت فشردگی پیدا کند، پشت سر او حرف می زنند (غیبت می کنند) که اگر این حالت در سمت چپ گیجگاه باشد بد او را می گویند و اگر در سمت راست باشد در مورد خوبی های او حرف می زنند و در این حالت آن فرد اسامی آشنایان را یک به یک گفته، هرگاه درد کم شد مشخص می شود چه کسی پشت سر او غیبت می کرده. اگر بینیِ کسی بخارد پشت سر او حرف می زنند. اگر سگ در حیاط خانه به صاحبش پشت کند پشت سر صاحبِ خانه غیبت می کنند. اگر پشت سر آدمِ بد، حرف زدی و آن آدم همان لحظه پیدا شد می گویند :چو نامِ سگ بری چوبی به دست گیر اگر کسی در آستان در خانه بنشیند و به یک طرفِ چارچوب تکیه کند باید تف گونه ای به پشت سر و جلو بیندازد وگرنه به او تهمت میزنند. اگر کسی هنگام جارو کردن جارو را به پای کسی بزند باید تف گونه ای به جارو بیندازد وگرنه به او تهمت می زنند. اگر نان را با چاقو یا قیچی ببرنند بد است اگر در کفش مهمان فلفل بریزند بزودی از آن خانه میرود اگر کسی شب با جوراب بخوابد شیطان او را می دزدد اگر شب اطاق را جارو کنند فقر می آورد اگر با کف دست روی لیوان بکوبند دعوا می شود اگر کسی پلو را از دیگ در بشقاب بریزد باران می اید اگر گوش راست کسی بخارد هوا افتابی میشود اگر لب و لوچۀ بچۀ کوچک را ببوسند بچه لکنت زبان می گیرد اگر در شبِ بارانی شغال زوزه بکشد و سگ جواب دهد فردا هوا آفتابی می شود.
---------------------
ذکر این نکته ضروری است که این باورداشتها مربوط به سالیان پیش بوده و آنها بر حسب اتفاقاتی که برای افراد پیش می آمده تبدیل به یک باور شده اند که اکثریت انها هیچ توجیه علمی ندارند و من اینجا تنها برای یادآوری و آشنایی شما دوستان با باورهای قدیمی، آنها را ذکر می کنم نه اینکه خود آنها را باور داشته باشم یا بخواهم به کسی تحمیل کنم.
سماموس خدای آشامیدنیها،
باقالا کوکو یک غذای شمالی است
مواد لازم باقالا کوکو
طرز تهیه باقالا کوکو
3. داخل تابه متوسط روغن بریزید و روی حرارت ملایم آن را گرم کنید. مواد را داخل روغن بریزید. شعله را کم کنید. در تابه را بگذارید تا پخته و طلایی شود. سپس آن را برگردانید تا طرف دیگر کوکو نیز طلایی شود
باز به خانه مان برگرديم ،خانه ديروز وامروز و فرداي من
ام خونه ، ام خونه ، ايسه كنار روخونه
خانه من كنار رودخانه است .
هر وقت او زيادي هنه ديكنه ام ايونه
هر وقت سيل مي آيد آب وارد خانه ام مي شود
ام خونه ، ام خونه ، ايسه گالپوشي خونه
خانه ام با علف هاي مردابي پوشيده شده است.
ام خونه ، ام خونه ، دور تا دور ايوونه
دورتا دور خانه ام ايوان است .
اون پشت پلي فاكونه كلاج و كشكرك دانه او نه سر لونه
پشت خانه ام فضاي خالي دارد ، كلاغ و زاغ بر بالاي آن لانه دارند .
ام خونه ، ام خونه ، حاجا جي جير دانه لونه چوشنك جو سر دانه خونه
در خانه ام پرستو ها و گنجشك ها لانه دارند
ام خونه ، ام خونه ، جير دانه دود خونه ، جور تلار دور ينه
خانه ام داراي اتاقي است كه در آن آتش روشن مي كنم و يك اتاق هم در طبقه بالا دارد
ام خونه ، ام خونه ، سرجور خارك بزايم برنجه ، جير بنايم دوجه برنجه
در خانه من در حالي كه برنج ها را براي خشك شدن و دودي شدن از سقف آويزان كردم برنج را براي پختن خيس كردم
ام خونه ، ام خونه ، پيچه نيشته كناره ، كلو كونه ناره ، زاك دره گاره همه شير وانه
در خانه من گربه گوشه اي نشسته ، گوساله گوشه اي ديگر و بچه هم در گهواره ، همه شير مي خواهند
ام خونه ، ام خونه ، حياط دله كندوجه ، پشت پلي گو گاچه
در حياط خانه من انبار برنج است و پشت خانه من طويله گاوها
ام خونه ام خونه يطرف تورف دره سبزي باغه يطرف توت رچه ميون تيلماره
در يك طرف خانه من باغ سبزي است در طرف ديگر جايي براي پرورش ابريشم
ام خونه ، ام خونه ، دانه يته كرك لونه ، خروس اون ميون جميته خو كر كونه
در خانه من لانه مرغي است كه خروس در آن مرغ ها را دور هم جمع كرده است
ام خونه ، ام خونه ، حياط دله چاي باغه ، پشت و پلي بيجارگه
در حياط خانه من باغ چاي و پشت آن مزرعه برنج است
ام خونه ام خونه حيط هلي داره روخو لب لليك داره
در حياط خانه ام درختان گوجه سبز و كنار رودخانه درختان جنگلي است
ام خونه ، ام خونه ، همه خروس اويي ام ورسنن ، شال اويي ام خوسنن
در خانه ام همه با صداي خروس بيدار مي شوند و با صداي شغال مي خوابند
ام خونه ، ام خونه ، دار دره سر بسر هندونه ناي دو چو سر
خانه ما پر از درخت است و هندوانه بر بالاي ستون رديف چيده شده است .
ام خونه ، ام خونه ، يا طله اويي كونه يا زاك ونگ زئنه يا گو ناره كونه
در خانه ام يا خروس مي خواند يا بچه گريه مي كند يا كه صداي گاو مي آيد
ام خونه ، ام خونه ، تلارسر بنشتي ، باد اوا دئنه تي كشتي
در خانه من وقتي روي ايوان مي نشيني باد خوبي مي آيد .
ام خونه ، ام خونه ، نه غمي بو ، نه غصه ، نه قحطي بو ، نه سختي
در خانه من نه غمي بود ، نه غصه اي بود ، نه كم و كسري بود ، نه سختي آنچناني
ام خونه ام خونه همته روز كار نا بو بازار شون بار نا بو
خانه ما همه روز كار بود و هميشه محصولي براي بردن به بازار بود .
امـروز
ام خونه ، ام خونه ، گالين بنان بپيسن ، سرچون بنان بشكسن فا كون بنا فوسسه
سر پوش خانه ما پوسيده ، چوب هاي روي آن شكسته ، پشتش ريخته .
ام خونه ، ام خونه ، ببو ميلوم لونه
خانه ما شد خانه مارها
ام خونه ، ام خونه ، حاجاجي بشو شومار خونه ، چوشنك زاكون ببون ميلوم به دونه
پرستوها از خانه ما رفتند ، بچه گنجشك ها را مار خورد .
ام خونه ، ام خونه ، ننه صندوق دوز ببرده ، اون كركون شال بخورده
صندوق مادر بزرگ را دزد برد ،مرغ هايش را شغال خورد .
ام خونه ، ام خونه ، چايي باغ تيف بزا ، توت ولگ بيد بزا
باغ چايي ام پر از علف هاي هرز شد، برگ هاي ده ، گو با طويله بفورتهرخت توت از بين رفتند .
ام خونه ، ام خونه ، آغجون حسني تست زانه بدر خانه من پدرم براي رفتن به كلاس تست كنكور حسني گاو هايمان را با طويله فروخت .
ام خونه ، ام خونه ، حسني عالم ببو ، آدم نبو
حسني با سواد شد ولي آدم نشد .
ام خونه ، ام خونه ، حسني پژو هيتنبه بيجار كله بفروته ، دق بدا خو پير بكوشته
در خانه ما حسني براي خريدن ماشين پژو مزرعه پدر را فروخت و او را دق مرگ کرد فردا
بيه دست به دست هم بديم
بيا دست به دست هم دهيم
ام خونه ، دوباره سر بكونيم
دوباره خانه مان را بسازيم .
كله آتش بكونيم قابدون اودكونيم چاي دم بكونيم
آتش روشن كنيم كتري را آب كنيم چايي دم كنيم .
همه دخون بزنيم يك كمي همديگر امرا گب بزنيم
همه را صدا كنيم ، دور هم جمع شويم ، كمي درد دل كنيم .
ام گرك و دوچو سر هندونه خربزه دچينيم
دوباره خربزه و هندوانه را بالاي ستون هاي خانه مان بچينيم .
حاجي جيكه ايونسر لونه چا كونيم
براي پرستو ها لانه درست كنيم
چوشنك دونه فكونيم
براي گنجشك ها دانه بريزيم .
شال تله دوزنيم ،گبر با تير نزنيم
تله شغال را جمع كنيم ، پرنده ها را با تير نزنيم .
تفنگ بشكنيم ،دوم فيچينيم
تفنگ ها را بشكنيم ، دام ها را جمع كنيم .
بس واچينيم آشغال روخونه دنكونيم
سد هاي داخل رودخانه را جمع كنيم ، آشغال را را در رودخانه نريزيم .
اشبول بوده ماهي نگيريم
ماهي كه مي خواهد تخم ريزي كند را صيد نكنيم .
كرك لونه برا بگيريم
براي مرغ ها لانه درست كنيم .
ام گوون گاچه چاكونيم
براي گاو هايمان طويله درست كنيم .
برنج هنده كندوج دكونيم
برنج ها را با ساقه انبار كنيم .
بيم يكديگر بال بگيريم
بيايم دست يكديگر را بگيريم
دخون واخون بكونيم
يكديگر را صدا كنيم .
همه گرداگيريم تشت سر بزنيم
همه را دور هم جمع كنيم و روي تشت بزنيم .
بخونيم شادي بكونيم
بخوانيم و شادي كنيم
موجوما نون خولفه آغوز دچينيم
در ميان سيني نان محلي و گردو بچينيم .
همه دخون بزنيم تارف بكونيم
همه را صدا كنيم و به همه تعارف كنيم .
زاكون جيب نخود دكونيم اوشونه سر گول نزنيم اوشون پا بون گول فوكونيم
در جيب بچه ها نخود و كشمش بريزيم ، آنان را گول نزنيم بلكه زير پايشان گل بريزيم .
غم و غصه پهلوونون مسون ويجه گيريم گل بزنيم
غم و غصه را مثل پهلوان ها بلند كنيم و به زمين بزنيم .
نامهربوني واش موسون بكنيم كول بزنيم
نامهرباني را مثل علف هرز بكنيم و يك طرف بيندازيم .
برم شادي دو دستي ببوريم بكته آدمون كش دكونيم
جايزه را به بازنده ها بدهيم
ام خونه دور ديما خوب بگيريم اون ديوار پيپ بزنيم
دور و بر خانه مان را خوب بگيريم و آن را تميز نگه داريم .
يكديگر چوشم آرسو پكا كونيم همديگر ديم اوبزنيم
اشك هاي يكديگر را پاك كنيم و با آب صورت يكديگر را بشوييم .
(( هنده وگرديم به ام خونه ، ام خونه ))
(( بازم برگرديم به خانه خودمان ))
نگيرم يكديگر اندي بهونه
براي يكديگر بهانه نگيريم .
معلوم نيه امروز فرده بمونه
معلوم نيست امروز براي فردا باشد .
برخی ازلغات گیلکی با برگردان فارسی
اَبچین پلاستیک
اَتَر طنابی که برای خشک کردن لباس می زنند
اَجون پدر بزرگ پدری
اَدَش برادر بزرگ
اَربکَ یک نوع گلابی کوچک مخصوص گیلان
اَربه یک نوع میوه ریزجنگلی که با آن شیره درست می کنند(خرمالوی جنگلی)
اَربه دوُشُو شیره ای که با اربه درست می کنند
اَستُن کفگیر
اَشپُول خاویار-تخم ماهی-به ماهیچه دست و پا هم می گویند
اَغوجون بابا
اَغوز گردو
اَنبَس پرپشت-جفت جفت
اُوسی هَوُ-همسر شوهر
اَواجی خواهر بزرگ
اُوخوری لیوان
اُورا آنجا
اُوکَت ....................
اُولاکو لاک پشت
ایرا اینجا
ایوَ ته این ورتر
ایستکون استکان
آلوخ نام پرنده ای
بال دست
بَ به پدربزرگ مادری
بَنَش بشین
بَبیشته سرخ شد
بَپوته پخت
بَپیسه پوسیده شده
بتَرکسه ترک برداشتن
برَ برادر
بَرَم دار درختی کوچک که عروس گیلانی هنگام رفتن به
خانه شوهر با جهیزیه خود با خود می برد.
بوُماسه ورم کرد
بمُرده مُرد
پَچ آدم قد کوتاه- پارچ
پَرکنه می لرزه
پسَ بوما برگشت
پَلا بونه ته دیگ
پلُوته بزرگ
پَلَپوچ کسی که می توانند پلو بپزد
پی تار مورچه
پیچه گربه
پیچِه شال گربه وحشی
پیچهَ کوته بچه گربه
پیلَ غَ پدربزرگ پدری
پیل مَر مادربزرگ پدری
پیلام گیاهی خودروکه در اکثر مناطق گیلان می روید و بوی
خیلی تندی دارد
تَت به آدم ساده می گویند. تَت موندَنه یعنی ساده است چیزی سرش نمی شه
تَرسنه می ترسه
تَلار ایوان خانه
تَلار پَله راه پله چوبی که برای رفتن به طبقه دوم خانه به
کار برده می شد
تَل تلخ
تَله خروس
تُورش اَنار نوعی انار ترش جنگلی که در گیلان می روید و
از آن رب انار درست می کنند
تُورف ترب
تُوکاله نوک هرچیز
تی تی شکوفه
تی رینگ زبونِی یک نوع سبزی خودرو است برگش شبیه
اسفناج اما کوچکتر
جَلف عمیق
جُر بالا
جول گونه
جیر پایین
چاشوُ چادرشب
چَپَر دیواری که با چوب دور باغ را محصور میکنند
چَشپَره دورادور سایبان خانه را می گویند
چَل ایسه زمین گِلی هست
چوچار مارمولک
چوچای پستان
چوچاکی پستانک
چوچاق یک نوع سبزی معطر که در شمال می روید
خاکشون چوبی هایی محکمی که برای تلمبار استفاده می کنند
خاطر خواه خواستن- معشوقه
خُج نوعی گلابی که در گیلان می روید
خَخُ خواهر
خَلجون خاله (خاله جون)
خَلجین پسَر پسر خاله
خَلجین تَر دختر خاله
خُلی آلوچه
خُودَره خوابش می یاد
خُوسن سُرفه
خُوندَش پژواک
دار درخت
دای پسَر پسردایی
دای دتَر دختردایی
دَچکسه گیرکرده
دَخسه خیس خورده
دُخوس بازی قائم موشک بازی
دَره یک نوع داس کوچک که برای بریدن
برنج از آن استفاده می کنند
دَلار نمک سبز-با سبزی های معطر و نمک درست میکنند با سالاد و خیار و یا با پرتغال ترش خورده می شود.
دَموُرده غرق شد
دَمَرده یک وسیله چوبی بزرگ به شکل T که برای
مسطح کردن زمین شالیزار هنگام نشاء از آن استفاده می کنند
دوخالَنگ چوب بلندی که ابتدای آن هفتی شکل است
برای آب برداشتن از چاه یا چیدن میوه از روی درخت استفاده می شود.
دوخُنسه صداکرد
دوُماسه گیرکرد-دیرکرد
دیم صورت
دیل دَبوسته عاشق شده
راب حلزون
رَابشکن یک نوع پرنده
رَخشهِ ای جاده
ری کَ پسر
ریگ ماسه بادی-شن ساحل
زَربانوکَی .........................
زَلیک به چیز ریز و غیر قابل استفاده می گویند مثلا تَهِ خیار یا
وقتی گوجه سبز ریز است می گویند زَلیکَه
زَک بچه
زیفلام بادکنک
ژَگلَه-ژیویر فریاد
سُرخ جول لپ گلی (کسی که دارای لپهای قرمز است)
سَل مرداب
سَل تی تی نیلوفر مرداب
سوبول شپش
سُوکُنه روشن است
سونجاق سنجاق
سَرمو مو-موی سر
سوپایه سه پایه
سولاخه سوراخ
سیفتال زنبور
سیفید سفید
شُوب رار برادرشوهر
شُوبرار زَن زن برادر شوهر- جاری
شُوپِر پدرشوهر
شُوخَخُو خواهر شوهر
شوکُور نیم دانه برنج
شُوکُم پیس شکمو-کسی که هر چه میبیند می خواهد
شُوکول سنجاب
شُوکُمِیته حامله شده
شُومَر مادرشوهر
عَم پسر پسرعمو
عَم خَنم عمه(عمه خانم)
عَم دتَر دخترعمو
عَمِه پسَر پسرعمه
عَمِه تَر دخترعمه
فتَرکسه حمله ور شدن
فَک لانه
قَبدون پارچ مسی که در قدیم در گیلان استفاده می شد
کاس(کَ س) سبز یا آبی کاس چوم یعنی چشم آبی
کَتره کفگیر
کَتَک مرغ جوان
کَتَل چارپایه
کَتیر چانه-فک
کَتیر بُودَه بغض کرده
کَرک مرغ
کَرک پَیین پهن مرغ
کَرک لونه لانه مرغ
کَل کچل – نر
کُل موج
کلَج کلاغ
کَله اجاق قدیمی را می گفتند
کَله بَنی یعنی غذا را روی اجاق بگذار
کَلِه خاک خاکستر چوبی که در اجاق بر جای می ماند(در قدیم از خاکستر برای تمیز کردن
ظروف و شستن لباس استفاده می کردنند)
کُلو گوساله
کُلوشکُون مرغ مادر
کُوروم نوعی مار
کُوشتای کوچک
کُولکافیس پرنده چرخ ریسک
کُول شانه- سواری- کند –بلندی تپه مانند
(این لغت چند معنی دارد باید به موضوع جمله نگاه شود)مثال:
بیا بشیم کول سَر بیا برویم بر روی بلندی
کارد کوله کارد کُند است
بیا ت َ کُولِ گیرم بیا تو را بر پشت خود سوار کنم کولی بدم
کومار از خانواده زالزالکها است یک نوع میوه جنگلی کوچک به اندازه نخود سیاه رنگ
کُونوُس ازگیل
کین سوکونِی کرم شب تاب
گالَش نام قومی در گیلان
گالَش یک نوع کفش لاستیکی
گالیجار محل روئیدن گالی(یک نوع گیاه با برگهای علفی بلند که در زمینهای مردابی
میروید برای بافتن حصیر استفاده می شود.)
گَرزنه گزنه
گلَف کم پشت-بافاصله
گُو گاو
گُول کُنه جوشیدن-جوش کنه
گیجیک ریش ریش(ریشه فرش ریشه روسری)
لابدوم تارعنکبوت
لاپوشان پنهان کردن - استتار
لاسو خمیر
لافَند طناب
لاکو دختر
لالابو ساکت باش-لال شو
لَگ پا
لَلیگ دار نام درخت اقاقیای جنگلی که تیغهای فراوانی دارد
لیلَنگوله آفتابه
مَر مادر
مَرغونه تخم مرغ
مَلجه گنجشک
مُو من
می جیک مژه
میلوُم مار
نَ نه مادربزرگ مادر
نوغون کرم ابریشم
نُوم فَکت یک نوع فحش یعنی از نام و اعتبارت بیفتی
واجور دَنه بس است خیر و برکت دارد
واشَک نام پرنده ای
وَخسه نم گرفته
وَخوب آگاه
وَدیه وادی- مزار
وَر گیج
وَرزه گاو نر
وُشُوم نام پرنده ای
وَروَره گشاد
وَگَرسه برگشت
وَلگ برگ
وَلیشته لیس زد
وَمُوج بگرد
ووُردو گرز-قوی آتش زنه(یکی از گیاهان مرداب)
وی ریس برخیز
ویریس طنابی که کشاورزان با کاه درست می کنند.
ویلیسکین نیشکون
وییای حشرات ریزی که تابستان دور چراغ می گردند
هَچی الکی
هَلُوچین تاب
هَلی آلوچه
هَندِه بازم- دوباره
هیسکالِی یه زره
هیشتَک نام حشره ای-کنه
هیمه هیزم
هیندونه هندوانه
هیواردِه اُ- الان دیگه
یسکالیه یه زره
تی نازه قوربُن ( قربون ِ اون نازت بروم )
لاکو جُن- تی- دَهَنه بازه قوربُن
چقد ناز دئنی تو تی نازه قوربُن
تی ماره پوشت ایسای مِه خنده کُنی
شئالئی تَه نوخوره تی گازه قوربُن
برگردان پارسی
دختر جان من قربون آن دهن باز تو بروم
تو چقدر ناز داری الهی قربون آن نازت بروم
پُشت مادر پناه گرفتی و برایم خنده می کنی
شغالک تو را نخورد من قربون آن دندانها هایت بروم
===================
گیله لاکو ( دختر گیل یا گیلک )
گیلم مو، گیله مَردم، گیله لاکو
یه سینه درد ِ دردم گیله لاکو
زومُنه مَه دورُده از تو لاکو
خودت دُنی تی مَردم گیله لاکو
ترجمه ی پارسی
من گیلانی هستم، گیله مرد، دختر گیلانی
و سینه ام از دوریت پر از درد ِ درد است دختر گیلانی
زمانه هرچند مرا از دور کرده است، دختر جان
خودت می دانی که من همسر جاودانی تو هستم دختر گیلانی
===================
می دیل زِهنه پر ( دلم پرپر می زند )
هیتو جمعه هنه می دیل زِهنه پر
به هر کوی وُ به هر سویی زِهنه سر
خدایا کی بونه می پر بیئی در
پره گیرم بَشوم می دلبره ور
ترجمه ی پارسی
همینکه روز جمعه می آید، دل من پرپر می زند
و در این پرپر زدن، به هر کوی وُ هر سویی سر می زند
و ملتمسانه در این غربت فریاد می زند که خدایا که می شود، پر ِ پروازم در بیاید
و بتوانم پرواز کنم و بروم پیش دلبرم که مرا سالها منتظر است
مرغ، اردک، مرغابی و ماهی شکم پر از غذاهای مرسوم و مورد علاقه شمالی ها است که در مراسم و میهمانی های شمال زیاد دیده می شود. سبزی های محلی که در این غذا استفاده می شود، در استان های مختلف شمالی متفاوت بوده و گاهی یک سبزی در هر استان به یک نام خوانده می شود. سبزی محلی و معطری که در استان گیلان به بسیاری از غذا ها و چاشنی ها اضافه می شود، چوچاق است که در مرغ و ماهی شکم پر هم استفاده می شود. در مرغ و ماهی شکم پر معمولا از ترکیبی از طعم های ترش و شیرین استفاده می شود. برای طعم ترشی از رب انار یا آلوچه، زرشک و آب انار و برای طعم شیرینی از کشمش یا رب انار یا آلوچه شیرین استفاده می شود. این غذا بسته به ذائقه افراد می تواند ترش، شیرین یا ملس باشد. مواد لازم برای 6 نفر سیر ................................................................. 6 حبه سبزی معطر (چوچاق)، گشنیز و جعفری ..................... 250 گرم گردوی سابیده ..................................................... 300 گرم رب انار .............................................................. 2 قاشق غذاخوری آلوی بخارا .......................................................... 100 گرم زرشک ............................................................... 100 گرم کشمش ............................................................ 100 گرم ادویه (نمک، فلفل، زردچوبه و گلپر) ............................ به میزان لازم زعفران ............................................................. به میزان لازم کره یا روغن ........................................................ به میزان لازم طرز تهیه ابتدا داخل شکم اردک را تمیز کرده و شسته و آن را کنار می گذاریم. سیر رنده شده، گردوی سابیده، سبزی خرد شده و سایر مواد را مخلوط کرده و داخل شکم اردک را با آن پر می کنیم و شکم اردک را می دوزیم. سپس سطح خارجی اردک را زعفران دم کرده مالیده و اردک را در کره یا روغن کمی سرخ کرده و با یک لیوان آب و زعفران به مدت حداقل یک ساعت و نیم در قابلمه یا فر می پزیم. برای امتحان
اردک متوسط ....................................................... 1 عدد
اینکه اردک پخته است یا نه می توانیم یک چنگال را در ران اردک که دیرتر می پزد
فرو کنیم و نرم بودن آن را امتحان نماییم. این غذا را می توان با برنج یا نان سرو کرد...
آمار مطالب
آمار کاربران
آمار بازديد